Sinh học cơ bản
Bộ thẻ này giải thích các khái niệm sinh học cơ bản kèm theo ví dụ thực tế trong đời sống, phù hợp cho học sinh.
Thẻ · 50
- Quang hợp
- Cây xanh hấp thụ ánh nắng mặt trời và khí CO2 để tạo ra lá non và thải khí oxy giúp ta hô hấp.
- Hô hấp tế bào
- Cơ thể nóng lên và đổ mồ hôi khi chạy bộ do tiêu hao đường glucose để sinh năng lượng.
- Thẩm thấu
- Rắc muối vào dưa chuột làm dưa bị teo lại và tiết ra nhiều nước.
- Khuếch tán
- Giọt mực nhỏ vào ly nước lọc tự lan đều mà không cần khuấy.
- Cân bằng nội môi
- Cơ thể run rẩy khi trời lạnh để tự tạo nhiệt giữ ấm thân nhiệt 37 độ C.
- Thoát hơi nước
- Hiện tượng sương đọng trên mặt trong của túi nilon bọc quanh cành lá dưới nắng.
- Tính hướng sáng
- Cây trồng bên cửa sổ trong nhà luôn nghiêng thân và vươn cành về phía có nắng.
- Tính ứng động
- Lá cây trinh nữ (xấu hổ) cụp lại ngay khi có ngón tay chạm vào.
- Lên men lactic
- Sữa tươi được vi khuẩn chuyển hóa thành sữa chua có vị chua dịu và sánh đặc.
- Lên men rượu (alcoholic)
- Bột mì nở to khi làm bánh mì hoặc nước ép nho ủ lâu ngày thành rượu vang.
- Phân giải (phân hủy)
- Lá khô và xác quả rụng ngoài vườn sau vài tháng mục nát hòa vào thành đất mùn.
- Cộng sinh
- Vi khuẩn sống trong nốt sần rễ cây họ đậu giúp cố định đạm từ không khí cho cây phát triển.
- Ký sinh
- Cây tơ hồng không có rễ dưới đất mà bám chặt hút nhựa sống của cây khác để tồn tại.
- Hội sinh
- Cây phong lan bám nhờ trên thân gỗ lớn để đón sáng mà không làm hại hay hút nhựa của cây.
- Ngụy trang
- Bọ que có hình dạng và màu sắc y hệt một cành cây khô giúp trốn tránh chim săn mồi.
- Bắt chước (mimicry)
- Ruồi giả ong có vằn vàng đen và bay vo ve giống ong bắp cày để dọa kẻ thù.
- Chọn lọc tự nhiên
- Bướm màu tối sống sót và sinh sản tốt hơn trên thân cây bám đầy bồ hóng công nghiệp.
- Đột biến gen
- Bốn lá chét xuất hiện trên một nhánh cỏ ba lá bình thường do biến đổi vật chất di truyền.
- Di truyền tính trạng trội
- Bố mẹ mắt hai mí sinh con ra đa số đều có mắt hai mí giống bố mẹ.
- Thích nghi sinh thái
- Cây xương rồng trên sa mạc biến lá thành gai nhọn để giảm thiểu sự mất nước.
- Tự dưỡng
- Tảo lục tự tổng hợp chất hữu cơ từ ánh sáng mặt trời để phát triển thành mảng xanh mặt hồ.
- Dị dưỡng
- Sư tử phải săn đuổi và ăn thịt linh dương để nạp năng lượng sinh tồn.
- Chuỗi thức ăn
- Cỏ bị châu chấu ăn, châu chấu bị ếch ăn, và ếch lại trở thành mồi của rắn.
- Bậc dinh dưỡng
- Cá voi sát thủ đứng ở đỉnh chuỗi thức ăn đại dương vì không bị sinh vật nào săn bắt.
- Sinh sản vô tính
- Cắt một đoạn cành hoa hồng cắm vào đất ẩm mọc thành một cây hoa hoàn chỉnh mới.
- Tái sinh mô
- Thạch sùng (thằn lằn) bị đứt đuôi sau một thời gian sẽ tự mọc lại chiếc đuôi mới.
- Thụ phấn nhờ côn trùng
- Ong mật bay đến hút mật hoa nhãn và vô tình mang phấn hoa từ hoa này sang hoa khác.
- Phát tán hạt nhờ gió
- Hạt bồ công anh có túm lông mịn nhẹ nhàng bay xa theo từng cơn gió thổi.
- Biến thái hoàn toàn
- Sâu bướm ăn lá, cuộn mình tạo kén thành nhộng rồi lột xác biến thành bướm xinh đẹp.
- Biến thái không hoàn toàn
- Ấu trùng châu chấu mới nở có hình dạng tương tự con trưởng thành nhưng kích thước nhỏ hơn.
- Cảm ứng ở động vật
- Đồng tử mắt người co nhỏ lại khi ra nắng gắt và dãn to ra khi bước vào phòng tối.
- Tập tính bẩm sinh
- Nhện con vừa nở đã tự biết giăng lưới tơ bắt mồi mà không cần nhện mẹ dạy.
- Tập tính học được
- Khỉ dùng hòn đá đập vỡ lớp vỏ cứng của hạt dẻ để lấy nhân ăn sau nhiều lần quan sát.
- Di cư
- Đàn chim én bay hàng nghìn cây số về phương Nam ấm áp tránh rét khi mùa đông tới.
- Ngủ đông
- Gấu bắc cực cuộn tròn ngủ suốt mùa đông lạnh giá nhờ lớp mỡ dày tích trữ dưới da.
- Miễn dịch tự nhiên
- Vết xước trên da tự lành và không bị nhiễm trùng nhờ bạch cầu tiêu diệt vi khuẩn.
- Kháng thể
- Người từng mắc bệnh thủy đậu thường không bị mắc lại nhờ cơ thể đã có sẵn chất phòng vệ.
- Đông máu
- Vết cắt nhỏ ở ngón tay sau vài phút ngừng chảy máu nhờ tiểu cầu tạo thành cục máu bịt kín.
- Tiêu hóa hóa học
- Nhai kĩ cơm nguội trong miệng cảm nhận được vị ngọt do enzym nước bọt biến tinh bột thành đường.
- Bào tử
- Mặt dưới lá cây dương xỉ xuất hiện nhiều đốm nâu li ti dùng để gieo rắc duy trì nòi giống.
- Sức cản môi trường
- Dân số thỏ hoang dừng tăng đột biến khi nguồn cỏ trên đảo bắt đầu cạn kiệt.
- Cạnh tranh cùng loài
- Hai con hươu đực dùng sừng húc nhau quyết liệt để tranh giành bạn tình vào mùa sinh sản.
- Cạnh tranh khác loài
- Linh cẩu và kền kền cùng vây quanh xua đuổi nhau để tranh giành phần xác con mồi.
- Thụ tinh ngoài
- Cá chép cái đẻ trứng vào đám rong rêu dưới nước rồi cá đực bơi qua tưới tinh dịch lên.
- Động vật biến nhiệt
- Rắn và thằn lằn thường bò ra tảng đá sưởi ấm vào buổi sáng để làm nóng cơ thể.
- Động vật hằng nhiệt
- Thân nhiệt chim bồ câu luôn duy trì ổn định quanh 41 độ C dù trời đông hay hè.
- Đa dạng sinh học
- Rừng mưa nhiệt đới Cúc Phương chứa hàng nghìn loài thực vật, chim muông và côn trùng khác nhau.
- Hiệu ứng nút cổ chai di truyền
- Loài báo săn (cheetah) sinh ra rất yếu ớt do tổ tiên từng trải qua thảm họa suýt tuyệt chủng.
- Áp suất thẩm thấu
- Uống nhiều nước biển mặn khiến tế bào bị mất nước nhanh chóng và gây khát dữ dội hơn.
- Nhịp sinh học (đồng hồ sinh học)
- Cơ thể tự động cảm thấy buồn ngủ vào ban đêm và tỉnh táo khi trời sáng dù ở phòng kín.