Sinh học cơ bản
Bộ thẻ ghi nhớ cung cấp các khái niệm sinh học cơ bản kèm theo ví dụ thực tế bằng tiếng Việt dành cho học sinh.
Thẻ · 52
- Tế bào nhân sơ (Prokaryote)
- Vi khuẩn E. coli sống trong đường ruột người, không có màng nhân bao bọc vật chất di truyền.
- Tế bào nhân thực (Eukaryote)
- Tế bào biểu bì hành tây hoặc tế bào hồng cầu người, có nhân hoàn chỉnh chứa ADN.
- Quang hợp (Photosynthesis)
- Cây lúa hấp thụ ánh sáng mặt trời qua lá để tổng hợp glucose và giải phóng khí oxy.
- Hô hấp tế bào (Cellular respiration)
- Cơ bắp người đốt cháy glucose cùng khí oxy để tạo ra năng lượng ATP khi chạy bộ.
- Thẩm thấu (Osmosis)
- Quả dưa chuột bị teo tóp và tiết ra nước khi ngâm trong dung dịch nước muối đậm đặc.
- Khuếch tán (Diffusion)
- Khí oxy từ phế nang phổi tự động di chuyển vào mao mạch máu nơi có nồng độ oxy thấp hơn.
- Sinh vật tự dưỡng (Autotroph)
- Tảo lục đơn bào tự sản xuất chất hữu cơ nuôi sống cơ thể thông qua quang hợp.
- Sinh vật dị dưỡng (Heterotroph)
- Sư tử săn bắt ngựa vằn để lấy chất dinh dưỡng nuôi sống cơ thể.
- Sinh vật hoại sinh (Saprotroph)
- Nấm rơm mọc trên đống rơm rạ mục nát và hấp thụ chất dinh dưỡng phân hủy từ rơm.
- Nguyên phân (Mitosis)
- Vết trầy xước trên da người lành lại nhờ các tế bào biểu bì nhân đôi tạo tế bào mới giống hệt.
- Giảm phân (Meiosis)
- Dịch hoàn của bò đực tạo ra tinh trùng mang bộ nhiễm sắc thể đơn bội (n).
- Đột biến gen (Gene mutation)
- Bệnh thiếu máu hồng cầu hình liềm ở người do đột biến thay thế một cặp nucleotit trong gen hemoglobin.
- Đột biến nhiễm sắc thể
- Hội chứng Down ở người do có 3 nhiễm sắc thể số 21 (thể tam bội lẻ chi tiết 2n+1).
- Tính trạng trội (Dominant trait)
- Tính trạng hạt màu vàng của cây đậu Hà Lan lấn át tính trạng hạt xanh ở thế hệ F1.
- Tính trạng lặn (Recessive trait)
- Mắt màu xanh dương ở người chỉ biểu hiện khi nhận alen lặn từ cả bố lẫn mẹ.
- Thụ tinh ngoài (External fertilization)
- Cá chép cái đẻ trứng vào nước và cá chép đực phóng tinh dịch trực tiếp lên trứng.
- Thụ tinh trong (Internal fertilization)
- Chim bồ câu giao phối để tinh trùng thụ tinh với trứng ngay bên trong đường sinh dục con cái.
- Sinh sản vô tính (Asexual reproduction)
- Cây thuốc bỏng mọc mầm trực tiếp từ các mép lá rơi xuống đất ẩm.
- Sinh sản hữu tính (Sexual reproduction)
- Cây bưởi kết trái sau khi nhị hoa thụ phấn cho noãn trong nhụy hoa.
- Cộng sinh (Mutualism)
- Địa y gồm nấm và tảo lục sống chung, nấm cung cấp nước muối khoáng còn tảo quang hợp tạo đường.
- Hội sinh (Commensalism)
- Cá ép bám vào mai rùa biển để đi nhờ và ăn thức ăn thừa mà không gây hại cho rùa.
- Ký sinh (Parasitism)
- Giun đũa sống trong ruột người, hút chất dinh dưỡng và gây suy nhược cơ thể vật chủ.
- Cạnh tranh cùng loài (Intraspecific competition)
- Những con hươu đực húc gạc vào nhau tranh giành lãnh thổ và quyền giao phối với con cái.
- Cạnh tranh khác loài (Interspecific competition)
- Sư tử và linh cẩu tranh giành xác một con linh dương đầu bò trên đồng cỏ savan.
- Động vật biến nhiệt (Ectotherm)
- Thằn lằn bóng phải bò ra tảng đá phơi nắng vào buổi sáng để làm ấm thân nhiệt.
- Động vật hằng nhiệt (Endotherm)
- Chim cánh cụt hoàng đế giữ nhiệt độ cơ thể ổn định khoảng 38 độ C giữa băng giá Nam Cực.
- Ngụy trang (Camouflage)
- Bọ que có hình dạng thân và màu sắc y hệt một cành cây khô để trốn kẻ thù.
- Bắt chước (Mimicry)
- Rắn sữa không độc có màu khoang đỏ đen vàng giống hệt loài rắn san hô cực độc.
- Thực vật hạt trần (Gymnosperm)
- Cây thông mang hạt trần lộ trên các lá noãn xếp thành nón thông, không có quả bọc ngoài.
- Thực vật hạt kín (Angiosperm)
- Cây xoài có hoa và hạt được bao bọc an toàn bên trong thịt quả.
- Chuỗi thức ăn (Food chain)
- Cỏ là thức ăn của châu chấu, châu chấu bị ếch ăn, và ếch trở thành mồi cho rắn nước.
- Lưới thức ăn (Food web)
- Hệ sinh thái rừng ngập mặn Cần Giờ nơi tôm cá mùn bã và chim nước đan xen mối quan hệ dinh dưỡng.
- Bậc dinh dưỡng (Trophic level)
- Thực vật phù du là sinh vật sản xuất bậc 1, động vật nổi ăn chúng là bậc 2 trong đại dương.
- Hóa thạch (Fossil)
- Bộ xương khủng long T-rex hóa đá vôi được khai quật tại Bắc Mỹ.
- Cơ quan thoái hóa (Vestigial organ)
- Ruột thừa hoặc xương cụt ở cơ thể người hiện đại.
- Cơ quan tương đồng (Homologous structures)
- Cánh dơi, vây cá voi và cánh tay người đều có cùng cấu trúc xương chi trước.
- Cơ quan tương tự (Analogous structures)
- Cánh của loài bướm và cánh chim bồ câu đều dùng để bay nhưng cấu tạo gốc hoàn toàn khác nhau.
- Chọn lọc tự nhiên (Natural selection)
- Bướm sâu đo bạch dương màu sẫm phát triển mạnh hơn bướm màu sáng trong thời kỳ bụi than công nghiệp.
- Chọn lọc nhân tạo (Artificial selection)
- Con người lai tạo từ loài cải dại để tạo ra súp lơ, bắp cải, su hào và cải xoăn.
- Đa bào (Multicellular organism)
- Cây mít gồm hàng tỷ tế bào biệt hóa thành rễ, thân, lá và mạch dẫn chuyên biệt.
- Đơn bào (Unicellular organism)
- Trùng roi xanh tự bơi lội và quang hợp độc lập bằng một tế bào duy nhất.
- Enzyme sinh học
- Amylase trong nước bọt người bẻ gãy tinh bột chín thành đường đôi mantose ngay trong miệng.
- Phản xạ có điều kiện (Conditioned reflex)
- Chó tiết nước bọt khi nghe tiếng chuông reo sau chuỗi ngày được cho ăn kèm tiếng chuông.
- Phản xạ không điều kiện (Unconditioned reflex)
- Ngón tay người tự động giật lùi ngay lập tức khi vô tình chạm vào bề mặt ấm nước sôi.
- Tập tính di cư (Migration)
- Chim nhạn bắc cực bay hàng chục ngàn kilomet mỗi năm để tránh rét và tìm thức ăn.
- Tập tính ngủ đông (Hibernation)
- Gấu nâu hạ nhịp tim và thân nhiệt, ngủ li bì trong hang suốt nhiều tháng mùa đông tuyết phủ.
- Tính hướng sáng (Phototropism)
- Ngọn cây hoa hướng dương luôn nghiêng thân và hướng búp hoa về phía mặt trời mọc.
- Tính hướng đất (Geotropism)
- Rễ mầm của hạt ngô luôn đâm thẳng xuống đất bất kể hạt bị vùi theo chiều nào.
- Biến thái hoàn toàn (Complete metamorphosis)
- Bướm trải qua đầy đủ 4 giai đoạn khác biệt: trứng, sâu bướm, nhộng và bướm trưởng thành.
- Biến thái không hoàn toàn (Incomplete metamorphosis)
- Châu chấu non nở ra từ trứng đã có hình dáng tựa con trưởng thành, lớn lên qua nhiều lần lột xác.
- Hệ tuần hoàn hở (Open circulatory system)
- Tôm sông có máu được tim bơm vào khoang cơ thể bao quanh trực tiếp các cơ quan.
- Hệ tuần hoàn kín (Closed circulatory system)
- Chó nhà có máu luôn lưu thông bên trong hệ thống tim và mạng lưới mạch máu khép kín.