Sinh học cơ bản
Bộ thẻ học này cung cấp các khái niệm sinh học cơ bản cùng ví dụ thực tế bằng tiếng Việt, phù hợp cho học sinh.
Thẻ · 50
- Tế bào
- Tế bào biểu bì hành tây nhìn rõ màng và nhân dưới kính hiển vi quang học.
- Thẩm thấu (Osmosis)
- Ngâm rau héo vào nước lạnh giúp rau tươi giòn trở lại do nước thấm vào tế bào.
- Khuếch tán
- Hương thơm của tinh dầu sả lan tỏa khắp phòng từ nơi đậm đặc đến nơi loãng hơn.
- Quang hợp
- Cây xanh hấp thụ CO2 và nhả khí O2 ban ngày, giúp làm sạch không khí trong công viên.
- Hô hấp tế bào
- Cơ thể ấm lên và đổ mồ hôi khi chạy bộ do tế bào đốt cháy glucose tạo ra năng lượng và nhiệt.
- Lên men lactic
- Vi khuẩn lactic biến đường trong sữa thành axit lactic tạo thành sữa chua đặc mịn.
- Lên men rượu (Ethanol)
- Nấm men tiêu thụ đường trong bột mì để sinh khí CO2 giúp khối bột bánh mì nở xốp.
- Enzyme
- Enzyme papain trong đu đủ xanh giúp làm mềm thịt nhanh chóng khi ướp trước khi nấu.
- Biến tính protein
- Lòng trắng trứng từ dạng lỏng trong suốt chuyển sang đông tụ màu trắng đục khi chiên rán.
- Cân bằng nội môi (Homeostasis)
- Cơ thể tự động toát mồ hôi để hạ nhiệt khi thời tiết nắng nóng nhằm duy trì nhiệt độ 37 độ C.
- Mao dẫn
- Nước và chất khoáng từ đất tự động dâng lên từ rễ lên đến ngọn cây cao qua mạch gỗ.
- Thoát hơi nước
- Lá cây bốc hơi nước qua khí khổng giúp làm mát bề mặt lá dưới ánh nắng gay gắt.
- Hướng sáng (Phototropism)
- Chậu hoa đặt bên cửa sổ luôn có xu hướng uốn cong thân và cành về phía có ánh sáng.
- Cảm ứng thực vật
- Lá cây trinh nữ (xấu hổ) khép nhanh lại khi có giọt mưa hoặc ngón tay chạm vào.
- Đa bào
- Cơ thể con người gồm hàng nghìn tỷ tế bào chuyên hóa thành các mô, cơ quan khác nhau.
- Đơn bào
- Trùng roi xanh hay vi khuẩn E. coli chỉ gồm một tế bào duy nhất nhưng vẫn tự sinh tồn được.
- DNA (ADN)
- Xét nghiệm huyết thống để xác định mối quan hệ cha con thông qua so sánh mẫu DNA nang tóc.
- Gen
- Đoạn DNA quy định màu mắt nâu hoặc mắt đen di truyền từ cha mẹ sang con cái.
- Đột biến gen
- Hội chứng bạch tạng ở người do đột biến khiến cơ thể không tổng hợp được sắc tố melanin.
- Nhiễm sắc thể
- Cặp nhiễm sắc thể giới tính XX quy định giới tính nữ, còn XY quy định giới tính nam.
- Nguyên phân
- Vết thương hở trên da tự liền lại sau vài ngày nhờ các tế bào biểu bì phân chia tạo tế bào mới.
- Giảm phân
- Quá trình cơ thể nam giới liên tục tạo ra các tinh trùng mang một nửa bộ nhiễm sắc thể.
- Tính trạng trội
- Bố mắt hai mí thuần chủng sinh con ra hầu hết đều sở hữu mắt hai mí.
- Tính trạng lặn
- Bố mẹ tóc thẳng bình thường vẫn có thể sinh con tóc xoăn nếu cả hai cùng mang gen lặn tóc xoăn.
- Chọn lọc nhân tạo
- Con người lai tạo từ giống lúa hoang dại để cho ra giống lúa ST25 hạt dài, thơm ngon.
- Chọn lọc tự nhiên
- Bướm bạch dương đổi màu thân từ sáng sang sẫm để ngụy trang trên thân cây phủ muội than.
- Thích nghi
- Xương rồng biến lá thành gai nhọn để giảm thiểu tối đa sự thoát hơi nước trong sa mạc.
- Cộng sinh
- Vi khuẩn Rhizobium sống trong nốt sần rễ cây họ Đậu giúp cố định đạm từ khí trời cho cây.
- Ký sinh
- Giun đũa sống trong ruột non người, hút chất dinh dưỡng khiến vật chủ bị còi cọc.
- Hội sinh
- Cây phong lan bám nhờ trên thân cây gỗ lớn để lấy ánh sáng mà không làm hại cây chủ.
- Chuỗi thức ăn
- Cỏ bị châu chấu ăn, châu chấu làm mồi cho ếch, và ếch bị rắn săn bắt ngoài đồng ruộng.
- Lưới thức ăn
- Trong một khu rừng ngập mặn, tôm cá và cua sẻ chia nhiều nguồn thức ăn và kẻ thù chung.
- Sinh vật sản xuất
- Tảo lục trong hồ quang hợp hấp thụ ánh sáng mặt trời tạo nguồn thức ăn cho cá nhỏ.
- Sinh vật phân giải
- Nấm rơm và vi khuẩn hoại sinh phân hủy rơm rạ mục nát thành mùn đất bón cho cây trồng.
- Miễn dịch bẩm sinh
- Lớp da và lớp niêm mạc dịch nhầy ngăn cản bụi bẩn và vi khuẩn xâm nhập vào máu.
- Kháng thể
- Huyết thanh của người khỏi bệnh chứa kháng thể trung hòa độc tố virus gây bệnh sốt xuất huyết.
- Vaccine
- Tiêm ngừa lao (BCG) cho trẻ sơ sinh giúp hệ miễn dịch nhận diện và phòng ngừa bệnh lao sớm.
- Kháng sinh
- Thuốc Amoxicillin được bác sĩ kê đơn để tiêu diệt vi khuẩn gây viêm họng hạt.
- Kháng kháng sinh
- Uống không đủ liều thuốc kháng sinh khiến vi khuẩn sống sót và biến đổi đề kháng lại thuốc.
- Huyết áp
- Chỉ số 120/80 mmHg đo áp lực của dòng máu tác động lên thành động mạch khi tim co bóp.
- Hemoglobin
- Hợp chất chứa sắt trong hồng cầu làm máu có màu đỏ và giúp vận chuyển O2 từ phổi đi khắp mô.
- Phản xạ không điều kiện
- Tay rụt lại ngay lập tức khi vô tình chạm phải chiếc nồi canh đang sôi trên bếp.
- Phản xạ có điều kiện
- Tiết nước bọt khi nhìn thấy quả me chua hoặc nghe nhắc đến đồ ăn vặt yêu thích.
- Insulin
- Tuyến tụy tiết hormone insulin sau bữa ăn giàu tinh bột để chuyển bớt glucose trong máu vào tế bào.
- Adrenaline
- Tim đập thình thịch và thở dốc khi bất ngờ bị chó dữ đuổi theo trên đường.
- Chất xơ sinh học
- Ăn rau muống và khoai lang bổ sung cellulose giúp kích thích nhu động ruột chống táo bón.
- Đa dạng sinh học
- Vườn quốc gia Cúc Phương bảo tồn hàng nghìn loài động thực vật quý hiếm cùng sinh sống.
- Loài xâm lấn
- Ốc bươu vàng du nhập vào Việt Nam phá hoại các ruộng lúa non và lấn át ốc bươu bản địa.
- Tích lũy sinh học
- Thủy ngân từ nước thải tích tụ nhiều nhất trong mỡ của loài săn mồi đỉnh như cá ngừ đại dương.
- Tự dưỡng
- Cây lúa tự tổng hợp chất hữu cơ từ CO2 và nước dưới năng lượng ánh nắng mặt trời.