Cấu tạo tế bào & Thuật ngữ y khoa
Flashcard về cấu tạo tế bào nhân sơ, tế bào nhân thực và các thuật ngữ y khoa dành cho học sinh, sinh viên y sinh.
Thẻ · 52
- Tế bào nhân sơ (Prokaryote) là gì?
- Tế bào chưa có màng nhân bao bọc vật chất di truyền và thiếu các bào quan có màng bọc.
- Tế bào nhân thực (Eukaryote) là gì?
- Tế bào có nhân hoàn chỉnh được bao bọc bởi màng nhân kép và chứa hệ thống các bào quan có màng.
- Kích thước trung bình của tế bào nhân sơ
- Khoảng 1 đến 5 micromet, nhỏ hơn nhiều so với tế bào nhân thực.
- Kích thước trung bình của tế bào nhân thực
- Khoảng 10 đến 100 micromet.
- Vùng nhân (Nucleoid) ở tế bào nhân sơ
- Khu vực chứa phân tử DNA xoắn kép dạng vòng đơn độc, không có màng nhân bao quanh.
- Nhân tế bào (Nucleus) ở tế bào nhân thực
- Chứa DNA kết hợp với protein histon tạo thành nhiễm sắc thể, có màng kép với các lỗ nhân.
- Hạch nhân (Nucleolus)
- Cấu trúc nằm trong nhân tế bào nhân thực, chịu trách nhiệm sinh tổng hợp và lắp ráp ribosome.
- Màng sinh chất (Plasma membrane)
- Lớp kép phospholipid khảm protein, điều hòa sự vận chuyển các chất ra vào tế bào.
- Thành tế bào vi khuẩn cấu tạo từ gì?
- Peptidoglycan (murein), tạo bộ khung vững chắc duy trì hình dạng và bảo vệ tế bào.
- Thành tế bào thực vật cấu tạo từ gì?
- Chủ yếu là cellulose, giúp định hình và bảo vệ tế bào thực vật chống lại áp lực thẩm thấu.
- Thành tế bào nấm cấu tạo từ gì?
- Chủ yếu là chitin (chất kitin), tạo độ cứng cáp và bảo vệ cấu trúc sợi nấm.
- Ribosome tế bào nhân sơ
- Hạt ribosome 70S (gồm hai tiểu đơn vị 50S và 30S), thực hiện dịch mã tổng hợp protein.
- Ribosome tế bào nhân thực
- Hạt ribosome 80S (gồm tiểu đơn vị 60S và 40S), đính trên lưới nội chất hoặc trôi nổi trong bào tương.
- Plasmid ở tế bào nhân sơ
- Phân tử DNA vòng nhỏ ngoài nhiễm sắc thể, mang các gen phụ trợ như gen kháng kháng sinh.
- Vỏ nhầy (Capsule) của vi khuẩn
- Lớp polysaccharide bao ngoài thành tế bào, bảo vệ vi khuẩn khỏi bị bạch cầu thực bào.
- Lông nhung (Pili/Fimbriae) ở vi khuẩn
- Sợi protein giúp vi khuẩn bám dính vào bề mặt vật chủ hoặc chuyển giao plasmid khi tiếp hợp.
- Roi (Flagellum) ở tế bào vi khuẩn
- Cấu trúc dạng sợi tạo từ protein flagellin, hoạt động theo cơ chế quay giúp vi khuẩn di chuyển.
- Lưới nội chất hạt (Rough ER)
- Hệ thống màng đính ribosome, có chức năng tổng hợp và hoàn thiện protein tiết hoặc protein màng.
- Lưới nội chất trơn (Smooth ER)
- Hệ thống màng không đính ribosome, chuyên tổng hợp lipid, chuyển hóa đường và giải độc thuốc.
- Bộ máy Golgi (Golgi apparatus)
- Tập hợp các túi màng dẹp, tiếp nhận, biến đổi, đóng gói và phân phối protein đến đích.
- Ty thể (Mitochondria)
- Bào quan có màng kép, nơi diễn ra hô hấp hiếu khí tạo năng lượng ATP cho tế bào nhân thực.
- Lục lạp (Chloroplast)
- Bào quan màng kép ở thực vật, chứa chất diệp lục giúp hấp thu ánh sáng để quang hợp.
- Lysosome
- Bào quan chứa enzyme thủy phân axit, tiêu hóa thức ăn, bào quan già cỗi hoặc mầm bệnh nội bào.
- Peroxisome
- Bào quan chứa catalase và oxidase, phân giải acid béo chuỗi dài và khử độc hydro peroxide (H2O2).
- Không bào trung tâm (Central vacuole)
- Không bào lớn ở thực vật, dự trữ nước, chất dinh dưỡng, ion và tạo áp suất trương nước.
- Trung thể (Centrosome)
- Trung tâm tổ chức vi ống ở tế bào động vật gồm hai trung tử, hình thành thoi vô sắc khi phân bào.
- Khung xương tế bào (Cytoskeleton)
- Mạng lưới gồm vi ống, vi sợi và sợi trung gian giúp duy trì hình dạng và neo giữ bào quan.
- Nội bào tử (Endospore) ở vi khuẩn
- Dạng tiềm sinh có lớp vỏ dày kháng nhiệt và hóa chất, giúp vi khuẩn sống sót qua điều kiện khắc nghiệt.
- Tế bào chất (Cytoplasm)
- Vùng chứa dịch bào tương (cytosol) và các bào quan, nơi diễn ra nhiều phản ứng trao đổi chất.
- Kháng nguyên O (O-antigen) trong y khoa
- Kháng nguyên bề mặt cấu thành từ chuỗi đường của lipopolysaccharide ở vi khuẩn Gram âm.
- Nội độc tố (Endotoxin / LPS)
- Thành phần lớp màng ngoài vi khuẩn Gram âm, có thể gây sốc nhiễm khuẩn và sốt cao ở bệnh nhân.
- Ngoại độc tố (Exotoxin)
- Protein độc do vi khuẩn sống tiết ra ngoài môi trường, ví dụ độc tố uốn ván hoặc bạch hầu.
- Nhuộm Gram (Gram staining)
- Kỹ thuật y sinh phân loại vi khuẩn thành Gram dương (tím) hoặc Gram âm (hồng) dựa trên thành tế bào.
- Vi khuẩn Gram dương (Gram-positive)
- Có thành peptidoglycan dày, không có màng ngoài, giữ màu tím của thuốc nhuộm tím tinh thể.
- Vi khuẩn Gram âm (Gram-negative)
- Có thành peptidoglycan mỏng và một lớp màng ngoài lipid kép, bắt màu hồng safranin.
- Thực bào (Phagocytosis)
- Quá trình đại thực bào hoặc bạch cầu bắt giữ và tiêu hóa vi sinh vật hoặc mảnh vụn tế bào.
- Ẩm bào (Pinocytosis)
- Hình thức nội bào mà tế bào nuốt các giọt dịch ngoại bào cùng các chất hòa tan.
- Xuất bào (Exocytosis)
- Túi vận chuyển hòa màng với màng tế bào để phóng thích hormone hoặc enzyme ra ngoại bào.
- Hiện tượng chết tế bào theo chương trình (Apoptosis)
- Quá trình tế bào tự phân hủy có trật tự do tín hiệu gen kiểm soát, không gây viêm mô xung quanh.
- Hoại tử tế bào (Necrosis)
- Chết tế bào bệnh lý do chấn thương hoặc thiếu máu cục bộ, gây vỡ tế bào và phản ứng viêm rầm rộ.
- Tự thực bào (Autophagy)
- Quá trình tế bào tự tiêu hủy bào quan hỏng hóc thông qua lysosome để tái chế vật liệu sinh học.
- Ví dụ về sinh vật nhân sơ
- Vi khuẩn Escherichia coli, tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus), vi khuẩn lao (Mycobacterium tuberculosis).
- Ví dụ về tế bào nhân thực
- Tế bào người, tế bào nấm men (Saccharomyces), amip, tế bào biểu bì lá cây.
- Mycoplasma có đặc điểm gì đặc biệt?
- Nhóm vi khuẩn hoàn toàn không có thành tế bào peptidoglycan, do đó kháng tự nhiên với penicillin.
- Bệnh ty thể (Mitochondrial disease)
- Nhóm rối loạn di truyền do khiếm khuyết chuỗi hô hấp tế bào, ảnh hưởng nhiều nhất đến cơ và não bộ.
- Bệnh tích tụ lysosome (Lysosomal storage disease)
- Bệnh lý do thiếu enzyme thủy phân trong lysosome, dẫn đến tích đọng cơ chất chuyển hóa gây hại.
- Bào tương (Cytosol)
- Phần dịch lỏng trong suốt của tế bào chất chứa ion, phân tử hòa tan và bộ khung tế bào.
- Cơ chế tác động của Penicillin lên thành tế bào
- Ức chế enzyme transpeptidase, ngăn tổng hợp liên kết chéo của lớp peptidoglycan khiến vi khuẩn bị ly giải.
- Cơ chế tác động của kháng sinh Aminoglycoside
- Gắn vào tiểu đơn vị 30S của ribosome tế bào nhân sơ làm sai lệch quá trình dịch mã tổng hợp protein.
- Sinh sản vô tính ở tế bào nhân sơ
- Trực phân (phân đôi tế bào), quá trình sao chép DNA và phân chia không trải qua thoi phân bào.
- Phân chia tế bào ở sinh vật nhân thực
- Nguyên phân (cho sinh trưởng tế bào sinh dưỡng) và giảm phân (tạo giao tử sinh dục).
- Thuyết nội cộng sinh (Endosymbiotic theory)
- Giả thuyết ty thể và lục lạp có nguồn gốc từ vi khuẩn cộng sinh xâm nhập vào tế bào nhân thực cổ xưa.